Home > Nieuws & Agenda > Nieuwsarchief > Tuberculose geeft zich bloot
Nieuwsarchief
11-04-2017

Tuberculose geeft zich bloot

Biologen VU ontdekten samen met wetenschappers uit Hamburg en Wenen de truc van de tuberculosebacterie om zich schuil te houden voor ons afweersysteem. Deze vondst, gepubliceerd in het nieuwe tijdschrift Nature Microbiology, geeft een aanknopingspunt voor nieuwe geneesmiddelen.

VU microbiologen, waaronder Edith Houben en Wilbert Bitter, hebben met behulp van elektronenmicroscopie de precieze structuur van het transportkanaal van de tuberculosebacterie ontrafeld. Via dit kanaal verspreidt deze bacterie  stoffen, waarmee hij in ons lichaam kan overleven. De opgehelderde structuur kan worden gebruikt voor de ontwikkeling van nieuwe typen antibiotica die het kanaal blokkeren.

Dit betekent een doorbraak voor de bestrijding van deze besmettelijke ziekte, die vooral in Zuidoost-Azië, Zuid-Afrika en in Rusland voorkomt. In dichtbevolkte situaties zoals gevangenissen in Rusland of sloppenwijken in Zuid-Afrika, verspreidt de tuberculose zich vrij eenvoudig door hoesten van de tuberculosepatiënt. Mede hierdoor is tuberculose op dit moment wereldwijd de meest dodelijke infectieziekte, die jaarlijks ongeveer 1,8 miljoen sterfgevallen veroorzaakt.

Resistentie
De tuberculosebacterie infecteert met name de longen waar het onze eigen afweercellen, de macrofagen, binnendringt en zich hier schuilhoudt. Door deze schuilplaats en door de trage deling is deze ziektekiem moeilijk met conventionele antibiotica te bestrijden. De meeste antibiotica werken namelijk op snel-delende cellen. Antibiotica-behandeling tegen tuberculose duurt dan ook lang, waardoor mensen hun kuur vaak niet afmaken. Hierdoor kan de bacterie resistent worden, wat een groeiend probleem in de hele wereld is.

Evenwicht verstoord
De tuberculosebacterie is niet alleen een hinderlijke verstekeling in de macrogaaf, maar schopt ook de huishouding van deze afweercel in de war. Door via het nu opgehelderde transportkanaal moleculen in de macrofaag te verspreiden, kan de bacterie langer overleven in het geïnfecteerde weefsel en onze afweerreactie naar zijn hand zetten. Uiteindelijk raakt de infectie ingekapseld in een klontje van afweercellen, ook wel een tuberkel of granuloom genoemd. Dit is bij gezonde mensen een soort wapenstilstand tussen de bacterie en ons afweersysteem: de granuloom verhindert de verspreiding van de bacterie, maar de bacterie in de granuloom kan niet uitgeschakeld worden.

Deze situatie komt wereldwijd heel veel voor en mensen merken dan helemaal niet dat ze geïnfecteerd zijn; dit wordt latente tuberculose genoemd. Echter, bij mensen met minder weerstand, zoals bijvoorbeeld ouderen en HIV-patiënten, raakt dit evenwicht verstoord en kunnen de bacteriën zich verspreiden, waardoor open tuberculose ontstaat. Dit schaadt de longfunctie en leidt uiteindelijk tot de dood van de patiënt als er geen effectieve behandeling met antibiotica mogelijk is.

Nieuwe bestrijding
Nieuwe antibiotica die ervoor zorgen dat de tuberculosebacterie zich niet meer kan verweren tegen onze afweersysteem, zoals remmers van het transportkanaal, kunnen een alternatieve manier zijn om het groeiende tuberculose-probleem aan te pakken. 

Toelichting afbeelding
Onderaanzicht van het transportkanaal, kijkend vanuit de binnenkant van de bacterie naar buiten toe (credits: Luciano Ciccarelli)

© Copyright Vrije Universiteit Amsterdam

spamfuik@vu.nl